Wie goed doet...
Heldendaden, wie kent ze niet? Wanneer iemand zichzelf belangeloos inzet voor een ander, of de wereld om zich heen, beschouwen we dit vaak als een prachtig gebaar. In sommige gevallen zullen we het zelfs een heldendaad noemen. Wist je dat het Marinemuseum ook een bijzonder verhaal van een heldendaad huisvest? Tijd om dit verhaal in aanloop naar de Dag van de Goede Daad eens extra te belichten.
Guus de Jongh
Onze held in kwestie is Johan August de Jongh (1891-1917), of kortgezegd Guus. Hij is luitenant-ter-zee en in 1917 werkzaam op de torpedoboot Hr.Ms. Pangrango. Guus is op dat moment 28 jaar oud en leeft in een roerige periode: de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Toch lijkt het geluk voor de opgewekte en soms wat onbesuisde jongeman niet op te kunnen. Hij is bijna een jaar getrouwd met zijn grote liefde: de Deense Anna Gertrude Johanne Hjortshøj en ze verwachtten hun eerste kindje.
Guus heeft zich tijdens zijn loopbaan verdiept in torpedotactiek waardoor hij in 1917 is aangesteld als officier en toegevoegd aan de bemanning van de Pangrango. Dit schip was onderdeel van de Torpedodienst. Van 1870 tot 1978 was de Torpedodienst een onderdeel van de Nederlandse Koninklijke Marine. Torpedolanceerinrichtingen op kleinere schepen waren relatief goedkoop, maar vormden een grote bedreiging voor grote schepen die ze snel konden uitschakelen.
Man overboord
Nederland blijft tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal. Toch is er in ons land veel te merken van de Grote Oorlog die door Europa raast. Alle militairen worden gemobiliseerd en voorzorgsmaatregelen worden getroffen. Bijvoorbeeld, alle in dienst zijnde torpedoboten worden oorlogsgereed gemaakt. Ook de Pangrango.
4 oktober 1917: een daad van moed en zelfopoffering
Op 4 oktober 1917 roept de plicht: Guus moet, samen met zijn kameraden, een patrouille doen op de Noordzee. Ondanks het stormachtige weer vertrekt de Pangrango uit de haven bij Den Helder, maar al snel gaat het mis. Terwijl ze de vaargeul Schulpengat invaren, klinkt de kreet ‘man over boord!’
Matroos Bartholomeus Blije is overboord geslagen door een stortzee. Als blijkt dat de reddingsboei de drenkeling niet gaat redden, omdat deze te ver bij hem vandaan drijft, bedenkt Guus zich geen moment. Hij springt Bartholomeus na om hem te redden. Hij gebruikt al zijn kracht om de drenkeling boven water te houden en hem veilig bij de boei te krijgen.
HELDENDOOD
Guus weet Bartholomeus te redden, maar zakt, voordat hij zichzelf in veiligheid kan brengen, weg in de diepte. Op 17 oktober spoelt zijn lichaam aan op Texel, waarna zijn stoffelijk overschot wordt overgebracht naar de Algemene Begraafplaats van Amersfoort. In november dat jaar wordt te Willemsoord een gedenkmonument onthuld, ter nagedachtenis aan de moedige daad van wilskracht en zelfopoffering.
Dag van de Goede Daad
Geïnspireerd door de heldendaad van Guus, wordt er sinds 2015 een Erekoord van de Koninklijke Marine uitgereikt aan hen die zich op bijzondere wijze, buiten gevechtsomstandigheden, loffelijk inzetten voor anderen en daarmee voorkomen dat iemand om het leven komt of zeer ernstig gewond raakt.
Wil jij aanstaande dinsdag 14 april, de Dag van de Goede Daad, een bijzonder eerbetoon komen brengen aan Guus? Kom dan langs! Op ons gedenkplein vind je de gedenkbank die speciaal voor Guus gemaakt is.
Deze is op 6 juni 2013 opnieuw onthuld in aanwezigheid van tientallen nazaten van Guus en Bartholomeus.
